Odpust

(por. KPK, kan. 992–997; Indul­gen­tia­rum Doctrina, Poso­bo­rowe Pra­wo­daw­stwo Kościelne, t. I, z. 2; Enchi­ri­dion indul­gen­tia­rum (wyd. 4, lipiec1999), Poso­bo­rowe Pra­wo­daw­stwo Kościelne, t. IX, z. 3) Odpust jest daro­wa­niem wobec Boga kary docze­snej za grze­chy odpusz­czone już co do winy. Może go uzy­skać wierny, odpo­wied­nio przy­go­to­wany — po wypeł­nie­niu pew­nych okre­ślo­nych warun­ków — przy pomocy Kościoła, który jako słu­żeb­nica odku­pie­nia auto­ry­ta­tyw­nie roz­po­rzą­dza i dys­po­nuje skarb­cem zadość­uczy­nie­nia Chry­stusa i Świę­tych. Odpu­stami są czyn­no­ści wier­nych, w wielu wypad­kach łączące się z jakimś miej­scem (np. kościo­łem) lub z rze­czą (np. różań­cem). Odpust jest cząst­kowy albo zupełny, zależ­nie od tego, czy uwal­nia od kary docze­snej należ­nej za grze­chy w czę­ści lub w cało­ści. Odpust cząst­kowy jest ozna­czany bez okre­śla­nia dni lub lat. Kry­te­rium miary tego odpu­stu sta­nowi wysi­łek i gor­li­wość z jaką ktoś wyko­nuje dzieło obda­rzone odpu­stem cząst­ko­wym. Mia­no­wi­cie zysku­ją­cemu odpust Kościół przy­dziela ze swego skarbca tyle daro­wa­nia kary docze­snej, ile on sam jej otrzy­muje przez wyko­na­nie dobrej czyn­no­ści. Stąd tym wię­cej będzie daro­wa­nia, im wię­cej gor­li­wo­ści okaże osoba zysku­jąca odpust. Nikt nie może prze­ka­zy­wać innym oso­bom żyją­cym odpu­stów, jakie sam zyskuje. Odpu­sty zarówno cząst­kowe jak i zupełne mogą być zawsze ofia­ro­wane za zmar­łych na spo­sób wsta­wien­nic­twa. Odpust zupełny można uzy­skać tylko jeden w ciągu dnia. Jed­nakże w momen­cie śmierci wierny może uzy­skać odpust zupełny, cho­ciażby tego dnia zyskał już inny odpust zupełny. Odpust cząst­kowy można uzy­skać kilka razy dzien­nie, chyba że co innego jest wyraź­nie zazna­czone. Do uzy­ska­nia odpu­stu zupeł­nego wymaga się wyko­na­nia dzieła obda­rzo­nego odpu­stem, oraz wypeł­nie­nia trzech nastę­pu­ją­cych warun­ków: 1) spo­wiedź sakra­men­talna, 2) Komu­nia eucha­ry­styczna, 3) modli­twa w inten­cjach Ojca Świę­tego. Ponadto wymaga się wyklu­cze­nia wszel­kiego przy­wią­za­nia do grze­chu nawet powsze­dniego. Jeśli bra­kuje peł­nej tego rodzaju dys­po­zy­cji, albo nie zostaną speł­nione wyli­czone warunki, wtedy odpust będzie tylko cząst­kowy. Wypada, by Komu­nia święta i modli­twa w inten­cjach Ojca Świę­tego miały miej­sce w tym dniu, w któ­rym wyko­nuje się dzieło obda­rzone odpu­stem. Po jed­nej spo­wie­dzi sakra­men­tal­nej można uzy­skać kilka odpu­stów zupeł­nych. Nato­miast po jed­nej Komu­nii eucha­ry­stycz­nej i po jed­nej modli­twie w inten­cjach Ojca Świę­tego zyskuje się tylko jeden odpust zupełny. Waru­nek doty­czący modli­twy w inten­cjach Ojca Świę­tego wypeł­nia się cał­ko­wi­cie przez odmó­wie­nie jeden raz „Ojcze nasz” i „Zdro­waś”. Pozo­sta­wia się wier­nym swo­bodę wyboru jakiej­kol­wiek modli­twy zgod­nie z ich poboż­no­ścią. Jeżeli do uzy­ska­nia odpu­stu zwią­za­nego z jakimś dniem wyma­gane jest nawie­dze­nie kościoła lub kaplicy, to można go doko­nać od połu­dnia dnia poprze­dza­ją­cego, aż do pół­nocy koń­czą­cej dzień ozna­czony. Wierni mogą uzy­skać odpust zupełny wypeł­nia­jąc warunki okre­ślone w punk­cie 5 i nastę­pu­jące dzieła obda­rzone odpu­stem: ado­ra­cja Naj­święt­szego Sakra­mentu trwa­jąca przy­naj­mniej przez pół godziny, pobożne przy­ję­cie — choćby tylko przez radio — Bło­go­sła­wień­stwa Papie­skiego udzie­la­nego Mia­stu i Światu, nawie­dze­nie cmen­ta­rza w dniach od 1 do 8 listo­pada połą­czone z modli­twą — choćby tylko w myśli — za zmar­łych (odpust ten może być ofia­ro­wany tylko za dusze w czyśćcu cier­piące), pobożny udział w obrzę­dzie litur­gicz­nym w Wielki Pią­tek i uca­ło­wa­nie krzyża, udział w ćwicze­niach ducho­wych trwa­ją­cych przy­naj­mniej przez trzy dni, publiczne odmó­wie­nie Aktu Wyna­gro­dze­nia w uro­czy­stość Naj­święt­szego Serca Jezu­so­wego, publiczne odmó­wie­nie Aktu poświę­ce­nia rodzaju ludz­kiego Chry­stu­sowi Kró­lowi w uro­czy­stość Chry­stusa Króla, w uro­czy­stość śś. Apo­sto­łów Pio­tra i Pawła, każdy kto poboż­nie używa przed­miotu reli­gij­nego (krzyża, różańca, szka­ple­rza, meda­lika) poświę­co­nego przez Papieża lub Biskupa i w tym dniu odmówi Wyzna­nie Wiary, wysłu­cha­nie w cza­sie misji kilku kazań i udział w uro­czy­stym ich zakoń­cze­niu, przy­stą­pie­nie po raz pierw­szy do Komu­nii św. lub udział w takiej poboż­nej cere­mo­nii, odpra­wie­nie pierw­szej Mszy św. lub pobożne uczest­nic­two w niej, odmó­wie­nie różańca w kościele, w rodzi­nie, we wspól­no­cie zakon­nej (należy odmó­wić przy­naj­mniej jedną część, jed­nakże pięć dzie­sią­tek w spo­sób cią­gły, z modli­twą ustną należy połą­czyć pobożne roz­wa­ża­nie tajem­nic, w publicz­nym odma­wia­niu tajem­nice winne być zapo­wia­dane zgod­nie z zatwier­dzoną miej­scową prak­tyką, w odma­wia­niu pry­wat­nym wystar­czy, że wierny łączy z modli­twą ustną roz­wa­ża­nie tajem­nic); odno­wie­nie przez kapłana w 25-, 50-, 60-lecie świę­ceń kapłań­skich posta­no­wie­nia wier­nego wypeł­nia­nia obo­wiąz­ków swo­jego powo­ła­nia, uczest­ni­cze­nie w Mszy św. jubi­le­uszo­wej, czy­ta­nie Pisma św. z sza­cun­kiem należ­nym słowu Bożemu, przy­naj­mniej przez pół godziny, nawie­dze­nie kościoła, w któ­rym trwa Synod die­ce­zjalny i odmó­wie­nie tam „Ojcze nasz” i „Wie­rzę”, odmó­wie­nie w spo­sób uro­czy­sty hymnu „Przed tak wiel­kim Sakra­men­tem” w Wielki Czwar­tek, odmó­wie­nie tego samego hymnu w uro­czy­stość Bożego Ciała, publiczne odmó­wie­nie hymnu „Cie­bie Boże wiel­bimy” w ostat­nim dniu roku, publiczne odmó­wie­nie hymnu „Przy­bądź Duchu” w Nowy Rok i w Zesła­nie Ducha Świę­tego, pobożne odpra­wie­nie Drogi Krzy­żo­wej (przed sta­cjami praw­nie ery­go­wa­nymi, połą­czone z roz­wa­ża­niem Męki i Śmierci Chry­stusa i prze­cho­dze­niem od sta­cji do sta­cji; w publicz­nym odpra­wia­niu wystar­czy prze­cho­dze­nie pro­wa­dzą­cego), pobożne nawie­dze­nie kościoła w święto tytułu i dnia 2 sierp­nia (odpust Por­cjun­kuli) i odmó­wie­nie „Ojcze nasz” i „Wie­rzę”, pobożne nawie­dze­nie kościoła lub ołta­rza w dniu jego kon­se­kra­cji i odmó­wie­nie „Ojcze nasz” i „Wie­rzę”, pobożne nawie­dze­nie kościoła w Dniu Zadusz­nym i odmó­wie­nie „Ojcze nasz” i „Wie­rzę” (odpust ten może być ofia­ro­wany tylko za dusze w czyśćcu cier­piące), pobożne nawie­dze­nie kościoła lub kaplicy zakon­nej w święta Zało­ży­ciela i odmó­wie­nie „Ojcze nasz” i „Wie­rzę”, udział w czyn­no­ści świę­tej, któ­rej prze­wod­ni­czy wizy­ta­tor w cza­sie odby­wa­nia wizy­ta­cji paster­skiej, odno­wie­nie przy­rze­czeń chrztu św. w cza­sie nabo­żeń­stwa Wigi­lii Pas­chal­nej lub w rocz­nicę swego chrztu, pobożne nawie­dze­nie jed­nej z czte­rech patriar­chal­nych bazy­lik rzym­skich i odmó­wie­nie tam „Ojcze nasz” i „Wie­rzę” w: święto tytułu, jakie­kol­wiek święto naka­zane, raz w roku w innym dniu wybra­nym przez wier­nego, udział w świę­tych czyn­no­ściach spra­wo­wa­nych w kościo­łach sta­cyj­nych w Rzy­mie w okre­ślo­nych dniach roku zazna­czo­nych w Mszale Rzym­skim, w momen­cie śmierci, o ile wierny miał za życia zwy­czaj odma­wia­nia jakich­kol­wiek modlitw (w tym wypadku wymie­niony waru­nek zastę­puje trzy zwy­czajne warunki uzy­ska­nia odpu­stu zupeł­nego), dla uzy­ska­nia tego odpu­stu chwa­lebną rze­czą jest posłu­gi­wać się kru­cy­fik­sem lub krzy­żem. Pełny wykaz odpu­stów cząst­ko­wych (70), znaj­duje się w „Wyka­zie odpu­stów”, Poso­bo­rowe Pra­wo­daw­stwo Kościelne, t. IX, z. 3, War­szawa 1978.